Doorgaan naar hoofdcontent

Theologie van het lichaam 4

'Jezus laat zien, dat de geboden niet als een niet te overschrijden minimumgrens verstaan mogen worden, maar veeleer als een pad' (p. 39)

Vandaag gaan we verder met het boek De Theologie van het Lichaam, dat samengesteld is uit een reeks catechesen van paus Johannes Paulus II. We zijn nog bezig met de inleiding, die met 120 bladzijden een boek op zich vormt. In de inleiding beschrijft dhr. Semen, een franse filosoof, de totstandkoming van de TvL vanaf het begin van het priesterschap van deze paus als Karol Wojtyla in 1946, tot zijn laatste acties als paus Johannes Paulus II in de eerste jaren van deze eeuw.

Paus JP II heeft, voordat hij de TvL schreef, diverse encyclieken geschreven. Bijvoorbeeld Gaudium et Spes waarin hij probeert te begrijpen en te interpreteren wat de mens in wezen is. Wat in wezen menselijk is. Hier kom ik later op terug.

In Familiaris Consortio benadrukt hij de rol van het gezin (p. 42):
  1. De toekomst van de mens op aarde is gekoppeld aan het primordiale gezin. De toekomst van de mens wordt in het gezin beslist. Het huwelijk is het fundament van het gezin en het gezin is het hoogtepunt van het huwelijk. Het is onmogelijk om het een van het andere te scheiden.
  2. Het goddelijke heilsplan loopt ook doorheen het gezin, ondanks zonde. Het gezin is de plaats van de goddelijke roeping van de mens.
Ik heb gezocht naar een eenvoudige vertaling van het woord 'primordiaal'. Het laat zich vertalen met 'fundamenteel' of 'essentieel'. Als hij dit woord had weggelaten was de zin weliswaar leesbaarder geweest, maar het woord 'gezin' valt in deze tijd niet meer samen met het 'primordiale gezin' waar hij op doelt.

Waarom houdt paus JPII vast aan het traditionele gezin, dat bestaat uit een getrouwde vader en moeder en de daaruit voortkomende kinderen? Het primordiale gezin, het klinkt wat stoffig, misschien ook wel wat sprookjesachtig romantisch, maar onrealistisch. Deze vraag was voor mij de reden om me in dit boek te verdiepen.

Tussen 1994 en 2003 organiseerde JPII vier ontmoetingsdagen voor het gezin. Bij de laatste kon hij niet meer aanwezig zijn wegens zijn gezondheid, maar hij stuurde het volgende bericht:
'Aan u allen geef ik nu mijn zegen met een oproep: met Gods hulp, maak van het Evangelie het leidende beginsel van uw gezin en maak van uw gezinnen een pagina van het Evangelie geschreven voor onze tijd!' (p. 48)
'Maak van uw gezinnen een pagina van het Evangelie geschreven voor onze tijd', mooi. Soms lijkt het wel of we, met name de media, vooral de aandacht vestigen op de leer en het leergezag, het traditionele 'mannenwerk'. Maar hier komt het belang van het gezin naar voren, het traditionele 'vrouwenwerk'. Ik vind dat een mooie erkenning van het werk dat vrouwen al eeuwenlang doen.



In deel II van de inleiding gaat dhr. Semen in op Gaudium et Spes (vreugde en hoop). Daarin wordt een definitie van de mens beschreven, wat is de mens? De mens wordt gedefinieerd aan de hand van zijn relatie met God.

God wil de mens is 'om zichzelf'. De mens is het enige schepsel dat hij om zichzelf wil. God houdt van de mens en geeft zich aan hem. (p. 58)

In Mulieris Dignitatem (over de waardigheid en de roeping van de vrouw) zegt JPII: 'Persoon-zijn betekent: streven naar het verwerkelijken van zichzelf (...), wat niet anders kan geschieden dan in de oprechte gave van zichzelf'.

Hier valt nog meer verdieping in te bereiken, maar simpel gezegd is de relatie tussen mensen een afspiegeling van de relatie tussen God en mens, en God geeft zich aan de mens, zonder daar een instrumentele relatie van te maken.

De mens is dus geroepen tot zelfgave.

Dit is mogelijk in het huwelijk, of in de zelfgave aan God in maagdelijkheid of celibaat, wat een andere vorm van bruiloft is. (p. 60)

In Gaudium et Spes zoekt JPII in Genesis naar 'een adequate antropologie, die de mens probeert te begrijpen'. (p. 66)

Hij komt daarbij tot drie belangrijke ervaringen van de mens:

  1. Eenzaamheid
  2. Eenheid
  3. Naaktheid

Doordat de mens Adam zich bewust was van zijn eenzaamheid, kon de schepping van de vrouw plaatsvinden. De aanblik van de vrouw veroorzaakt bij de man een fundamentele vreugde (eenheid). In de oorspronkelijke naaktheid ontbreekt de schaamte. Later als de mens 'gekozen heeft voor de zonde' en de ander met een blik gaat bekijken die niet meer berust op totale zelfgave maar met 'een blik die zich de ander probeert toe te eigenen en doelbewust tot een eenvoudig object om te vormen, waardoor deze de waardigheid van de persoon aldus laat vallen tot het niveau van het 'bruikbare'. Het is deze nieuwe manier van kijken naar de ander als een gebruiksvoorwerp, die fundamenteel contrasteert met het kijken dat aanwezig was in de betrekkingen tussen man en vrouw in de oorspronkelijke onschuld. Hierdoor komt de schaamte op (vgl. Gen 3,6)(p. 72)'

Alleen de naaktheid die van de vrouw een 'voorwerp' maakt voor de man, of vice versa, is een bron van schaamte. Het feit dat zij 'geen schaamte voor elkaar voelden' betekent dat de vrouw geen 'voorwerp'was voor de man, noch hij een 'voorwerp' voor haar [...] dat betekent dat zij één waren door het bewustzijn van de gave, dat zij een wederzijds bewustzijn van de sponsale betekenis van hun lichamen hadden, waarin de vrijheid van de gave wordt uitgedrukt en waarin zich de hele innerlijke rijkdom van de persoon als subject uit.

In Over de drempel van de hoop legt hij nog uit:

Die twee aspecten - de bevestiging van de persoon om zichzelf en de eerlijke gave van zichzelf - sluiten elkaar niet wederzijds uit, maar bevestigen elkaar zelfs en integreren elkaar wederkerig. De mens bevestigt zichzelf op de meest volmaakte wijze door zich te geven. Dat is ook de volle waarheid over de mens.



Volgende keer: het laatste deel van de inleiding en een eerste deel van de catechesen.
Verder naar Theologie van het Lichaam deel 5.

Terug naar deel 3.

Populaire berichten van deze blog

Waar een deur dichtgaat, gaat een raam open

Het is grappig hoe dingen kunnen gaan. Tenminste, als je er later de grap van inziet. Tegeltjeswijsheden zijn een soort kapstok waaraan je vanalles kunt ophangen. Maar het kunnen ook dooddoeners zijn. Zo is er deze 'wijsheid' die ik de laatste tijd vaak in de kerk heb gehoord: Als er een deur sluit in je leven, zet God vaak een raam open. 

Ik heb zelf geen hele diepe gevoelens bij deze tekst. Hij werd bij ons thuis niet gebezigd. 'Niet zeuren, wij doen niet aan dichte deuren', zou voor mijn ouders een toepasselijker spreuk zijn. Toch kwamen, na het open-deurbeleid van de jaren '70, bij hen óók diverse soorten sloten, dievenklauwen en ander hang- en sluitwerk aan deuren én aan ramen.

Heel toepasselijk is in dit licht de enige tegeltjeswijsheid die daadwerkelijk op een tegel bij ons hing:

De mens wikt, God beschikt.

Deze tegel hing er overigens niet om de spreuk, maar om het mooie tegeltje en ook een beetje om de ironie jegens de God waar mijn ouders niet in zeiden t…

Zeven werken van barmhartigheid

Wie kan de zeven werken van barmhartigheid opnoemen? Lambik probeert daar achter te komen in 'De Zeven Snaren' uit 1967. Anno 2016 is barmhartigheid het onderwerp van een heilig jaar, uitgeroepen door paus Franciscus. Ook is het het thema van een bijeenkomst van de kerk voor kinderen.

De eerste twee lukken nog wel. De hongerigen voeden, de dorstigen laven...

'De naakten kleden, de zieken bezoeken, de vreemdelingen herbergen, de gevangenen bevrijden en de doden begraven', vult Bud aan (eigenlijk noemt hij het hele rijtje opnieuw op, want aan halve rijtjes doet hij niet door zijn autisme). Ik ben trots op hem en ga ervan uit dat hij goed heeft opgelet bij de vormselvoorbereiding.

's Avonds bij het naar bed gaan zegt hij 'Mam, zal ik je laten zien waar ik de zeven werken van barmhartigheid geleerd heb?'. Graag, zeg ik en verwacht dat hij aankomt met het vormselwerkboek.

'Dat komt van de heks van Suske en Wiske', zegt Bud en vist het exemplaar van '…

Amoris Laetitia, een eenvoudige Nederlandse vertaling I

De vreugde van de liefde
brief van de paus over huwelijk en gezin

Maar wie probeert vandaag de dag huwelijken te versterken? Wie helpt gehuwden hun problemen te overkomen, helpt hen bij de opvoeding van kinderen en, in het algemeen, wie bemoedigt de stabiliteit van de huwelijksverbintenis? (52)

Graag schijn ik in een deel of vijf zeven mijn licht over deze recente brief van de paus. Ik blijf zo dicht mogelijk bij zijn woorden (ahum de engelse vertaling daarvan), maar het moet wel goed leesbaar blijven. Dat is tenslotte wat de paus beoogt, nietwaar? Vandaag Hoofdstuk 1 en 2. Het gehele document is hier te vinden in het Engels.




Hoofdstuk 1: In het licht van het Woord
De Bijbel staat vol verhalen van families, geboortes, liefdesverhalen en familie-crises. Vanaf bladzijde één, waar Adam en Eva's familie verschijnt (Gen 4), tot aan het huwelijksfeest van de Bruid en het Lam (Openb 21:2,9) op de laatste bladzijde. Dit hoofdstuk staat vol met Bijbelverwijzingen, waar ik niet uitgebreid o…